Sanatçılar dijital haklarını İstanbul zirvesinde istiyor
İstanbul’daki SCAPR toplantısında sanatçı hakları, yapay zekâ, dijital lisanslama ve Türkiye’de 26 yıldır dağıtılmayan özel kopyalama harcı ele alındı.
Uluslararası İcracı Sanatçı Meslek Birlikleri Ağı SCAPR’ın yıllık Çalışma Grubu Toplantısı, MÜYORBİR’in ev sahipliğinde İstanbul’da başladı. Yaklaşık 60 ülkeden 200’e yakın müzisyen ve uzmanın katıldığı toplantı, sanatçı haklarının dijital çağda nasıl korunacağına ilişkin değerlendirmelere sahne oluyor.
Toplantının öne çıkan başlıkları arasında yapay zekânın sanatçıların hakları üzerindeki etkisi, dijital lisanslama uygulamaları ve Türkiye’de uzun süredir çözülemeyen özel kopyalama harcı sorunu yer aldı. İki gün sürecek toplantının yarın tamamlanması bekleniyor.
Zirve kapsamında, yapay zekâ teknolojilerinin kullanımında yorumcu sanatçıların haklarını güvence altına almayı amaçlayan bir işbirliği anlaşması da imzalandı.
Basın toplantısında konuşan MÜYORBİR Yönetim Kurulu Başkanı Burhan Şeşen, küresel dijital müzik yayıncılığı pazarının 40 milyar dolarlık büyüklüğe ulaştığını belirtti. Şeşen, yapay zekâ sistemlerinde bugüne kadar izin alınmadan kullanılan sanatçı sesleri ve icralarının tespit edilmesi, hak sahiplerine tazminat ödenmesi ve gelecekte kullanımların anlık olarak izlenebileceği şeffaf bir telif mekanizması kurulması gerektiğini ifade etti.
Özel kopyalama harcı gündemde
Görüşmelerde Türkiye’deki telif düzenlemeleri ve özel kopyalama harcından oluşan kaynakların hak sahiplerine aktarılmaması da kapsamlı biçimde ele alındı. Temsilcilerin aktardığı bilgilere göre, bu kapsamda dünya genelinde 2024 yılında 1 milyar avro toplandı. Avrupa’da Fransa, Almanya, İspanya ve İtalya gibi ülkelerde söz konusu gelirler, meslek birliklerinin bütçelerinin yarısından fazlasını oluşturuyor.
MÜYORBİR yönetimi, akıllı telefon, tablet ve bilgisayar gibi cihazların Türkiye’ye ithalatı sırasında gümrük aşamasında Kültür ve Turizm Bakanlığı aracılığıyla bu harcın toplandığını belirtti. Burhan Şeşen, Türkiye’nin 26 yıldır özel kopyalama harcının hak sahiplerine ödenmediği tek ülke olduğunu savunarak, dijital ekonominin büyüttüğü gelirlerden yorumcuların pay almasını sağlayacak sistemlerin hayata geçirilmesi çağrısında bulundu.
Toplantıda, biriken fonların dağıtılabilmesi için Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın müzik, sinema ve edebiyat alanındaki meslek birlikleri arasında ortak bir uzlaşı beklediği aktarıldı. Görüşmelerin sürdüğü belirtilirken, bu uzlaşının mevcut koşullarda ne ölçüde sağlanabileceği de tartışıldı.
Meslek birlikleri arasında öncelikle ortak bir tutum oluşturulması ve kamuoyu desteğinin güçlendirilmesi gerektiği vurgulandı. Çözüm önerileri arasında, ilk aşamada edebiyat, sinema ve müzik alanlarına ana paylar üzerinden ödeme yapılması, ilgili disiplinler arasındaki iç hesaplaşmaların ise daha sonra gerçekleştirilmesi fikri öne çıktı.
SCAPR Yönetim Kurulu Başkanı José Luis Sevillano da Avrupa’daki 27 ülkenin meslek birlikleri açısından en önemli gelir kaynaklarından birinin özel kopyalama harcı sistemi olduğunu dile getirdi.
